Uw schrijver van dienst gebruikt al eens artificiële intelligentie (AI) voor het maken van een leuke wijnfoto of een grappige cartoon. Dat is natuurlijk maar een bijkomstig fenomeen want AI, en bij uitbreiding alle hieraan verbonden technologie, zorgt voor een gigantische omwenteling in de wijnwereld. Enkele pioniers lopen vooruit, sommige toepassingen zijn reeds ingeburgerd en andere staan aan de vooravond van een heuse doorbraak. Is technologie de grootste transformatie voor de wijnsector?
Is de wijnbouwer niet meer nodig?
De wijnbouwer wandelt dagelijks door zijn wijngaard. Hij graaft in de bodem en bekijkt z’n samenstelling, hij tuurt naar de lucht en denkt na over het weer dat komen gaat, hij betast en observeert de bladeren van de wijnstok om te controleren of er geen ziektes zijn waarna hij hetzelfde doet met de druiven. Hij voelt vervolgens aan die druiven, plukt er enkele, breekt ze open, bekijkt de inhoud en proeft ze om in te schatten wanneer de oogst kan plaatsvinden. Gekoppeld aan zijn ervaring probeert de wijnbouwer zijn wijnvelden zo kwalitatief mogelijk te beheren.
Na het plukken moet er wijn gemaakt worden. Druiven worden geselecteerd. Misschien zelfs met de hand. Onze wijnmaker regelt vervolgens de temperatuur tijdens de gisting, hij ruikt en proeft aan de most om de zuiverheid en het suikergehalte te checken. Hij laat de wijn rijpen en analyseert dagelijks de smaakevolutie. Hij is bezorgd over teveel zuurstof en vult zijn vaten bij. Hij klaart zijn wijn, filtert ‘m misschien voor botteling en probeert met weinig zwavel zijn wijn stabiel te houden tot in de fles. Dan moet hij de wijn nog verkocht krijgen en vervolgens, conform alle wettelijke vereisten, op de markt brengen waarbij transport en niet te vergeten factor is.
In de volgende 10 jaar zal de technologische innovatie groter zijn dan ze was in de afgelopen 60 à 70 jaar die we tot de moderne wijnbouw rekenen. En de hele waardeketen zal erdoor beïnvloed worden. Is die wijnbouwer dan niet meer nodig? Toch wel, maar hij zal veel beter geïnformeerd zijn. Uit data van zijn ‘slimme wijngaard’ en van sensoren in zijn kelder weet hij beter en vroeger dan ooit wat er gebeurt. Met aangepaste robots en camera’s wordt zijn werk en controle gemakkelijker. Blockchain en slimme etiketten bieden zijn klanten ongekende informatiebronnen maar ook traceerbaarheid. Sales en marketing zal hij veel meer op concrete gegevensanalyse baseren dan op buikgevoel.
De wijnmaker van de toekomst zal nog altijd zijn terroir moeten begrijpen, de wijngaard willen aanvoelen en beslissingen nemen op basis van ervaring. Maar hij zal daarbij beschikken over een technologische digitale gereedschapskist die vandaag nauwelijks denkbaar is. Succes zal niet worden bepaald door de producent met de meeste technologie, maar door degene die haar het beste weet te combineren met vakmanschap en een duidelijke commerciële strategie. Vandaag zijn er al tal van voorbeelden te vinden van deze transformatie voor de wijnbusiness.
De slimme wijngaard
In de slimme wijngaard van de toekomst zal de wijnboer duizenden datapunten verzamelen. Sensoren in de bodem meten vocht, temperatuur, zoutgehalte, mineralen, PH, geleidbaarheid en dat op diverse tijdstippen. Analyse van die gegevens leert welke percelen eventueel droogtestress vertonen, wanneer en hoeveel er geïrrigeerd moet worden of wat er in de bodem verbetert dient te worden. Drones vliegen intussen autonoom boven de wijngaard en tussen de wijnstokken om de bladgroei te meten, ziektes op te sporen, ontbrekende planten te lokaliseren, druiven te tellen, opbrengsten te voorspellen en erosie in kaart te brengen. Meer nog, multispectrale en hyperspectrale camera’s zien problemen vaak dagen of zelfs weken vóór een menselijke waarnemer. Dat maakt gerichte ingrepen mogelijk in plaats van een behandeling van het volledige perceel.
CropX, bijvoorbeeld, produceert intelligente bodemsensoren die onder meer gebruikt worden in wijngaarden. Ze meten continu bodemvocht, temperatuur, zoutgehalte en waterbeschikbaarheid. De gegevens worden automatisch doorgestuurd naar een cloudplatform dat irrigatieadvies geeft. Hun technologie is actief in wijngaarden in onder meer Californië, Australië en Zuid-Europa. Veel bedrijven gebruiken Arable Mark als weerstation. Eigenlijk meten hun sensoren factoren als bladnatmeting, bladoppervlakte en andere plantgerelateerde elementen en koppelt die data aan zon, regen, temperatuur en verdamping.
Een bedrijf als DJI is wereldwijd marktleider in professionele drones. Veel wijnbedrijven gebruiken de DJI Matrice-serie met multispectrale camera’s om ziekten op te sporen, stikstoftekorten in de bodem te detecteren, opbrengsten te voorspellen en waterstress zichtbaar te maken. VineView specialiseert zich als dronebedrijf uitsluitend in wijngaarden. Hun software maakt kaarten van o.a. druifrijpheid, vegetatie, opbrengst en ziektedruk. Dit wordt gebruikt door grote wijnbedrijven in de VS. Met een tablet in de hand en de Vineview applicatie, ziet elke wijnbouwer meteen wat de actuele situatie in zijn veld is.
Het koppelen van die drones en sensoren aan satellieten laat toe een digitale kaart te maken van een wijngaard die op te delen is in diverse kleine zones. Op basis van data voor elke verschillende zone kan een specifieke behandeling van dat deel van het wijnveld opgestart worden. De slimme wijngaard is er dan een met precisiewijnbouw. Irrigatie, meststoffen, onderhoud, pesticiden, snoeien maar eender welke handeling kan aangepast en geoptimaliseerd worden aan dat specifieke subgebied. De Europese Copernicus-satellieten leveren gratis beelden die door steeds meer wijnbedrijven worden geïntegreerd in precisielandbouw. De sattelietbeelden van OneSoil versterken de data en laten toe om een interactieve kaart van elk perceel te maken.
Beeldherkenning van het aantal druiventrossen, trosgewicht, bladoppervlakte en plantdensiteit kunnen door AI gekoppeld worden aan weersvoorspellingen, zoninstraling, verdamping en historische gegevens. Deep-learning laat dan toe nauwkeurige te verwachten oogstresultaten te leveren. Kunstmatige intelligentie zal waarschijnlijk de grootste technologische revolutie worden. Een goed gebouwd AI-platform combineert al gegevens van sensoren, drones en sattelieten en linkt ze aan historische gegevens, klimaatmodellen en most-of wijnanalyses. Inschattingen van toekomstige opbrengsten winnen zo steeds aan nauwkeurigheid, ziektevoorspelling is veel accurater en vooral sneller, irrigatie beter aangepast en duurzame besluitvorming kan gemakkelijker. Danzij Vine AI van het bedrijf Betacom, als voorbeeld, krijgt het wijnbedrijf door de slimme connectie van data via hun platform meteen een waarschuwing via een dashboard als het systeem een ziekte in de wijngaard voorspelt. De Californische UC Davis universiteit ontwikkelt op dit moment nieuwe AI-modellen voor opbrengstinschattingen, ziekteherkenning en bepaling van ideale oogstmomenten. Op dat vlak leveren ze baanbrekende resultaten.
Robots
Robotisering is een ander domein waar de transformatie zich voltrekt. Arbeid wordt immers nagenoeg overal steeds duurder. Geschikte mensen vinden blijft een uitdaging. In sommige wijnregio’s is seizoenarbeid zelfs het grootste knelpunt. Technologie zal dus de handen vervangen. AI-ondersteunde autonome tractoren maaien, sproeien en doen aan bodembeheer. In Californië test men deze zelfstandige tractoren. Monarch Tractor, bijvoorbeeld, bouwt volledig elektrische autonome tractoren.Ze kunnen zelfstandig rijden, sproeien, maaien en tegelijkertijd data verzamelen. Data die dus de volgende rit weer efficiënter maakt.
Op basis van camerabeelden is mechanische onkruidbestrijding ook mogelijk. De nieuwste systemen combineren camera’s en AI om selectief onkruid te verwijderen zonder de wijnstok te beschadigen. Zoals bij John Deere waar men AI, camera’s en GPS integreert in landbouwmachines. De nieuwste systemen herkennen vegetatie en passen sproeidosissen automatisch aan. Nog voorbeelden zijn Naïo Technologies en Verdant Robotics. Snoeirobots is wellicht een van de grootste doorbraken. Onderzoeksprojecten zoals VINUM ontwikkelen robots die autonoom tussen de rijen navigeren, wijnstokken herkennen en snoeiwerk uitvoeren. Oogstmachines bestaan al langer maar de volgende generatie oogstrobots zal veel beter de rijpheid meten, de trossen selecteren, plukken en vervolgens de druiven meteen sorteren.
Als de druiven geoogst zijn, is kwaliteitscontrole niet te vergeten. Camera’s vervangen steeds vaker menselijke kwaliteitscontrole. Een camerasysteem kan automatisch beschadigde druiven herkennen, schimmel detecteren, kleur bepalen, grootte meten en vreemde voorwerpen laten verwijderen. Een firma als Pellenc bouwt optische sorteermachines. Hun camera’s herkennen rot, beschadigingen of onrijpheid bij druiven. In dat geval verwijdert de machine automatisch de slechte druiven. Optische sorteerlijnen van Bucher Vaslin behoren tot de meest gebruikte in premiumwijnhuizen. Technologie stopt vanzelfsprekend niet bij de oogst.
Van de kelder naar de fles
Ook de kelder verandert natuurlijk door technologische ontwikkelingen. Vandaag al kunnen sensoren continu temperatuur, pH ,densiteit, zuurstof, CO₂, reductie of oxidatie meten. Afwijkingen worden onmiddellijk gemeld. Nieuwe sensorplatformen maken real-time opvolging van de gisting mogelijk, waardoor ingrijpen sneller en nauwkeuriger gebeurt. Dat doet bijvoorbeeld Winegrid. Zij ontwikkelen draadloze sensoren die rechtstreeks in de tanks worden geplaatst. De wijnmaker volgt alles live op zijn smartphone of computer.
Als de wijn klaar is om verkocht te worden dan is het zeker voor premiumwijnen belangrijk om de keten te volgen. Blockchain, zoals die van Everledger, kan elke stap registreren: wijngaard, oogstdatum, vinificatie, botteling, transport en opslag. Een consument kan later via een QR-code de volledige geschiedenis raadplegen. Het is ook een krachtige tool tegen fraude. Het nieuwe etiket op de fles zal meer zijn dan een stukje papier met informatie. Een heuse toegang tot een digitaal communicatieplatform zal het zijn want via een NFC of QR-code krijgt de klant meteen toegang tot: video’s, proefnotities, tips voor foodpairing, oogstinformatie, certificaten en reviews alsook een controle op de authenticiteit van de gekochte wijn. GS1 en NFC Forum zijn hierin bekende spelers.
Ja, zelfs de wijndrinker ontsnapt niet aan de revolutie. Marketing in wijn zal veranderen. Snel komt de tijd dat niet iedereen dezelfde nieuwsbrief krijgt maar een aangepaste aan zijn voorkeuren, profiel en historische aankoopdata. Elke klant zal, zelfs op de website, een hoogst gepersonaliseerd aanbod krijgen. Handelaars zullen door data en AI-technologie hun prijzen optimaliseren, voorraden beter beheren, vraag accurater voorspellen en de digitale service aan hun klanten drastisch verhogen. Horeca kan dat ook wat leidt tot betere wijnkaarten of verfijndere wijn-spijs-combinaties. Maar ook hogere marges naast goed beheerde voorraden. Het Italiaanse bedrijf Wineemotion heeft een systeem dat wijnen per glas schenkt waarbij voorraad, marge, populartiteit en rotatie meteen continu geregistreerd is.
Wijntoerisme lijkt een steeds belangrijkere inkomstenbron voor wijnbedrijven te zijn. Steeds meer wijnhuizen bouwen virtuele bezoeken via Google-technologie. Matterport maakt volledige 3D-scans van wijnkelders. Bezoekers kunnen een domein virtueel bezoeken. Ook AI-gidsen tijdens het virtuele – of echte bezoek zijn een mogelijke toepassing of realtime vertalingen of gepersonaliseerde degustaties. Voor kleinere domeinen betekent dit dat zij bezoekers een hoogwaardige ervaring kunnen bieden zonder een groot team. Het welbekende Vivino gebruikt AI en miljoenen gebruikersbeoordelingen om persoonlijke aanbevelingen, prijsvergelijkingen en smaakprofielen te genereren. Wine-Searcher gebruikt grote hoeveelheden marktdata om prijzen, beschikbaarheid en marktevoluties wereldwijd te vergelijken.
Concurrentievoorsprong
Technologie vervangt natuurlijk de wijnmaker niet! Maar vergroot zijn vermogen om betere beslissingen te nemen, efficiënter te werken en een constantere kwaliteit te leveren. Deze transformatie lost ook niet alles op en heeft ook zijn keerzijde. Vaak gaat dit gepaard met hoge investeringskosten en nood aan digitale vaardigheden. Niet te onderschatten is het aspect cyberveiligheid en de bescherming van bedrijfsdata. En dat maakt wijnbedrijven misschien te veel afhankelijk van softwareleveranciers? Of van veelal Amerikaanse bedrijven? De waarheid ligt wellicht in het midden. Technologie is niet het doel maar een middel om voorafgopgestelde doelstellingen te bereiken. Als wijnmaker is je kennis en ervaring nog steeds even belangrijk. Voor specifieke gevallen zijn er steeds meer digitale toepassingen. En op AI-gebaseerde integraties leveren details die voordien niet beschikbaar waren. De bedrijven die deze combinatie het best beheersen, zullen de concurrentievoorsprong van de volgende generatie uitbouwen. Hier volgen 10 voorbeelden.
Digitale technologie in 10 toonaangevende wijnbedrijven
1. Familia Torres — drones, satellieten en sensoren in de wijngaard
Familia Torres gebruikt digitale precisiewijnbouw om wijngaarden beter te monitoren in een warmer en droger klimaat. De kern zit in het combineren van drones, satellietbeelden en sensoren om de toestand van percelen veel nauwkeuriger te volgen dan met klassieke veldobservatie alleen. Ze zien dus verschillen binnen percelen veel sneller. Zones met waterstress, zwakkere vegetatie of afwijkende rijping kunnen apart worden behandeld. Daardoor wordt irrigatie, snoei, oogstplanning en perceelsselectie preciezer. De digitale technologie vervangt het werk in de wijngaard niet, maar maakt beslissingen fijnmaziger.
2. Jackson Family Wines — digitale water- en energiecontrole
Jackson Family Wines gebruikt digitale technologie vooral rond waterbeheer, energieverbruik en operationele efficiëntie. Het bedrijf heeft een “smart water management”-strategie en rapporteerde forse waterbesparingen in de winery via slimme waterbeheerpraktijken. Heel concreet is de samenwerking met Wexus Technologies, waarbij software werd gebruikt om energie- en watergebruik van irrigatiepompen realtime te volgen in Californische wijngaarden. Dat maakt zichtbaar waar pompen te veel energie verbruiken, waar irrigatie inefficiënt is en waar kosten kunnen worden verlaagd.
3. Viña Concha y Toro — SAP Smart Winery en AI voor kwaliteitsvoorspelling
Concha y Toro is een van de duidelijkste voorbeelden van een grote wijnproducent die digitale technologie in de productie integreert. Samen met SAP en BlueBoot ontwikkelde het bedrijf een Smart Winery-oplossing op basis van SAP Business Technology Platform. Die automatiseert processen in de winery, verbetert toegang tot kritieke data en versnelt operationele taken. Interessant is dat het systeem volgens het bedrijf twee AI-modellen gebruikt: één om toekomstige wijnkwaliteit te voorspellen en één om het einde van de maceratie te voorspellen. Dat helpt wijnmakers om sneller en consistenter beslissingen te nemen tijdens vinificatie.
4. Treasury Wine Estates — AI voor innovatie, forecasting en geautomatiseerde kelderlogistiek
Treasury Wine Estates gebruikt digitale technologie op twee fronten: consumenteninnovatie en operationele automatisering. Het bedrijf ontwikkelde de Treasury Innovation Engine, een AI-gedreven platform waarmee consumentideeën online worden verzameld, gegroepeerd en vertaald naar nieuwe wijnconcepten. Daarnaast investeerde Treasury in een sterk geautomatiseerde barrel hall in Barossa Valley, met driverless forklifts, barrel management software en automatische systemen voor wassen, vullen en verplaatsen van vaten.
5. González Byass — SAP-data voor verpakking, compliance en resource management
González Byass gebruikt digitale technologie vooral voor data-integratie, compliance en resource management. Het bedrijf implementeerde SAP Responsible Design and Production om data rond verpakkingen, plasticgebruik en circulaire-economieregels centraal te beheren. De toepassing maakt het mogelijk om verpakkingsdata te monitoren, te meten en daarop actie te ondernemen.
6. Antinori — robotica via VitiBot
Marchesi Antinori investeerde in VitiBot, een Franse ontwikkelaar van elektrische autonome wijngaardrobots. De samenwerking is belangrijk omdat een van de oudste wijnfamilies van Italië actief instapt in robotica voor wijngaardbeheer. De robots worden ingezet voor taken zoals bodembewerking en mechanisch werk tussen de rijen. De digitale component zit in autonome navigatie, sensoren, softwaresturing en datagestuurde precisie.
7. Moët Hennessy — AI voor Champagnekwaliteit en perceelprecisie
Moët Hennessy experimenteert met AI om kwaliteit, duurzaamheid en precisie in wijnbouw en wijnproductie te verbeteren. VivaTech beschreef het project “ChampAIgne”, waarin Moët Hennessy AI inzet om de kwaliteit en precisie van het wijnmaken te verhogen. AI helpt om grote hoeveelheden historische en actuele data samen te brengen en wijnmakers sneller patronen te laten herkennen.
8. Ridge Vineyards — data voor minimale interventie
Ridge Vineyards gebruikt technologie vanuit een opvallende filosofie: niet om méér in te grijpen, maar juist om minder te hoeven ingrijpen. Ridge stelt zelf dat technologie wordt gebruikt om zo weinig mogelijk tussen te komen. In de winery gebeurt veel analyse zodat men alleen ingrijpt wanneer dat nodig is. Data over vergisting, wijngaardconditie en wijnontwikkeling wordt gebruikt als vroeg waarschuwingssysteem.
9. Château Cheval Blanc — perceelsdata en microvinificatie
Château Cheval Blanc werkt extreem perceelsgericht. Het domein beheert 56 plots en volgt de rijping per plot zeer nauwgezet op. Tijdens de oogstperiode worden dagelijks metingen en proefbeoordelingen gecombineerd: aroma’s, zuren, tannines en meteorologische data worden naast elkaar gelegd. Ook in de kelder blijft die perceelslogica behouden: de uiteindelijke grand vin wordt samengesteld uit een wisselend aantal afzonderlijke percelen.
10. Cloudy Bay — realtime tracking en precisiespuiten
Cloudy Bay gebruikt digitale technologie in wijngaardbeheer om efficiënter en consistenter te werken. Een leverancierscase beschrijft hoe Cloudy Bay een robuuste voertuigcomputer combineert met high-precision GPS en een cloud-based management system voor automatisch sproeien, realtime data tracking en precisie wijngaardmanagement. Het praktische voordeel is duidelijk: machines weten nauwkeuriger waar ze rijden, behandelingen kunnen consistenter worden uitgevoerd en data over werkzaamheden wordt automatisch vastgelegd.