Een wetenschappelijk onderzoek, gepubliceerd in 2026 en toegelicht in IVES Technical Reviews, laat zien dat de taal waarmee we tannines beschrijven verrassend complex is. Zelfs ervaren wijnprofessionals blijken dezelfde woorden niet altijd op dezelfde manier te gebruiken. Zijdezacht, fluweelachtig, rijp, groen, stroef of agressief. We kennen de termen uit wijnproeverijen. Net als elegant, rijp of bitter. Maar wat bedoelen we en hoe komen we daar bij?
Wat zijn tannines en waarom zijn ze belangrijk?
Tannines zijn natuurlijke polyfenolen die onder meer voorkomen in de schillen, pitten en steeltjes van druiven. Daarnaast kunnen tannines tijdens de rijping van wijn afkomstig zijn uit eikenhouten vaten. Ze spelen een belangrijke rol in de structuur, het mondgevoel en de ontwikkeling van wijn. Tannines zijn vooral bekend vanwege hun samentrekkende effect in de mond. Denk aan het droge, licht stroeve gevoel dat je ervaart wanneer je sterke zwarte thee drinkt. Een vergelijkbare gewaarwording kan optreden bij het proeven van rode wijn.
Toch draait tanninebeleving om veel meer dan alleen stroefheid. Tannines kunnen een wijn stevig, krachtig en gestructureerd maken, maar ook bijdragen aan een zachte, ronde of fluweelachtige indruk. Hoe we die sensaties ervaren, hangt bovendien samen met andere eigenschappen van de wijn, zoals fruitconcentratie, zuurgraad en alcohol. Dat verklaart waarom twee rode wijnen met duidelijk aanwezige tannines toch totaal verschillend kunnen aanvoelen.
Tannine woordenschat
Wijnproevers beschikken over een uitgebreide woordenschat om tannines te beschrijven. Denk aan termen zoals:
- Zijdezacht: tannines die weinig wrijving veroorzaken en een soepel mondgevoel geven.
- Groen: tannines die als onvoldoende rijp worden ervaren, vaak met een uitgesproken ruw of drogend karakter.
- Uitdrogend: tannines die de natuurlijke smering in de mond verminderen en een droog gevoel achterlaten.
- Evenwichtig: tannines die goed samengaan met het fruit, de zuren en de alcohol in de wijn.
- Agressief: tannines die hard of overheersend overkomen en daardoor het evenwicht verstoren.
Op het eerste gezicht lijken dit duidelijke omschrijvingen. Toch blijkt de werkelijkheid ingewikkelder. Waar de ene wijnmaker tannines als krachtig en gestructureerd ervaart, kan een andere dezelfde sensatie eerder als hard of agressief benoemen. Sommige termen verwijzen hoofdzakelijk naar een fysieke gewaarwording, terwijl andere ook een oordeel over de kwaliteit van de wijn bevatten. Precies dat onderscheid stond centraal in het onderzoek.
Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van María-Pilar Sáenz-Navajas bestudeerde hoe wijnprofessionals tannines onder woorden brengen. Het onderzoek verliep in twee fasen.
Tannine onderzoek
Eerst kregen 14 wijnmakers uit de Spaanse wijnregio Rioja negen rode wijnen te proeven met uiteenlopende tannineprofielen. Ze mochten de waargenomen eigenschappen vrij beschrijven. Dat leverde maar liefst 64 verschillende termen op die verband hielden met tannines. Vervolgens werden 29 wijnprofessionals uit verschillende Spaanse wijnregio’s uitgebreid geïnterviewd over de betekenis en het gebruik van die begrippen. De onderzoekers wilden achterhalen welke woorden een gemeenschappelijke betekenis hadden, welke elkaar overlapten en hoe verschillende tanninebeschrijvingen met elkaar samenhingen.
Een belangrijke nuance: het oorspronkelijke vocabulaire werd in het Spaans verzameld. De resultaten bieden dus waardevolle inzichten in de taal van wijnprofessionals, maar kunnen niet zonder meer worden veralgemeend naar alle talen en wijnculturen. Een opvallende vaststelling is dat wijnprofessionals bepaalde minder aangename tannine-eigenschappen relatief eensgezind benoemen. Begrippen zoals agressief, wrang, uitdrogend, groen en hard behoren tot de meest gebruikte termen. Vijf van de zes meest genoemde tanninebeschrijvingen hadden voornamelijk een negatieve betekenis.
Bij positieve omschrijvingen bleek de overeenstemming minder groot. Woorden zoals zijdezacht, afgerond, harmonieus, elegant of goed geïntegreerd worden weliswaar regelmatig gebruikt, maar hun precieze betekenis kan sterker verschillen tussen professionals. Dat suggereert dat wijnmakers gemakkelijker een gemeenschappelijke taal vinden wanneer iets onaangenaam aanvoelt dan wanneer ze de subtiliteiten van aangename tannines proberen te beschrijven.
De zeven dimensies van tannine
De onderzoekers ontdekten dat de taal rond tannines kan worden onderverdeeld in zeven onderling verbonden dimensies.
1. Textuur
Hoe voelen de tannines aan in de mond? Zijn ze ruw, korrelig, fijn of zijdezacht? Deze dimensie gaat vooral over de tastbare eigenschappen van tannines.
2. Integratie
Hoe passen de tannines binnen het geheel van de wijn? Zijn ze mooi verweven met fruit, alcohol en zuren, of domineren ze het mondgevoel?
3. Intensiteit
Hoe krachtig en aanhoudend zijn de tannines aanwezig? Sommige wijnen geven een lichte structuur, terwijl andere uitgesproken en langdurige tanninesensaties veroorzaken.
4. Rijpheid
Worden de tannines als groen of rijp ervaren? Deze beschrijvingen verwijzen naar de waargenomen fenolische rijpheid en het karakter dat daarmee wordt geassocieerd.
5. Fysiologische reactie
Wat gebeurt er in de mond? Denk aan uitdroging, samentrekking en veranderingen in speekselvorming of mondsmering.
6. Kwaliteitsbeleving
Worden de tannines als aangenaam, elegant, hard of agressief beoordeeld? Hier speelt niet alleen de waarneming, maar ook de waardering van die waarneming een rol.
7. Herkomst
Sommige tanninebeschrijvingen verwijzen naar hun vermoedelijke oorsprong, bijvoorbeeld tannines die geassocieerd worden met eikenhout en vatrijping.
Deze zeven dimensies maken duidelijk waarom tannines zo moeilijk in één enkel woord te vatten zijn. Een tannine kan bijvoorbeeld tegelijk krachtig, rijp, fijnkorrelig en goed geïntegreerd zijn. Die eigenschappen sluiten elkaar niet uit, maar beschrijven verschillende aspecten van dezelfde wijnervaring.
Vooral drie dimensies
Uit de verdere analyse bleek dat vooral drie dimensies een centrale plaats innemen in de taal van tannines: textuur, intensiteit en rijpheid. Textuur vormt daarbij een belangrijke verbindende factor. Wanneer een wijnmaker spreekt over fijne of ruwe tannines, beschrijft die immers niet alleen een tastbare sensatie. Vaak wordt daarmee ook indirect iets gezegd over de rijpheid, de kracht of de kwaliteit van de wijn.
Een krachtige tanninestructuur hoeft bijvoorbeeld niet noodzakelijk onaangenaam te zijn. Wanneer diezelfde tannines fijn aanvoelen en mooi geïntegreerd zijn, kunnen ze net bijdragen aan de complexiteit en het karakter van de wijn. Omgekeerd kunnen relatief beperkte hoeveelheden tannine toch als storend worden ervaren wanneer ze bijzonder ruw of uitdrogend overkomen. De manier waarop tannines aanvoelen, is dus minstens zo belangrijk als hoe nadrukkelijk ze aanwezig zijn.
Nauwkeuriger beschrijven
Hierin schuilt een interessante les voor iedereen die wijn proeft: probeer tannines niet uitsluitend als ‘zacht’ of ‘hard’ te omschrijven. Het is vaak nuttiger om verschillende aspecten van het mondgevoel afzonderlijk te beoordelen. Stel jezelf tijdens het proeven bijvoorbeeld enkele vragen:
- Voelen de tannines fijn, korrelig of ruw aan?
- Hoe sterk is het samentrekkende of uitdrogende effect?
- Blijft dat gevoel lang aanwezig?
- Passen de tannines bij het fruit en de algemene structuur van de wijn?
- Vind je de tannines aangenaam, en waarom?
Door gerichter te proeven, wordt het gemakkelijker om verschillen tussen wijnen te herkennen en nauwkeuriger te verwoorden.
Het onderzoek laat zien dat wijnproevers wel degelijk over een gedeelde basiswoordenschat beschikken, maar dat veel begrippen ruimte laten voor persoonlijke interpretatie. Dat heeft gevolgen voor de communicatie binnen de wijnsector. Wanneer een wijnmaker, sommelier en wijnhandelaar dezelfde term gebruiken, is het niet vanzelfsprekend dat ze precies dezelfde sensatie bedoelen. Meer duidelijkheid over tanninebeschrijvingen kan daarom bijdragen aan betere wijnopleidingen, nauwkeurigere proefnotities en een begrijpelijkere communicatie met consumenten.
Bron:
Sáenz-Navajas, M.-P., González-Hernández, M., Marques, C., de la Fuente, A., Castillo, C. & Valentin, D. (2026). The language of tannins: how winemakers understand and use tannin terminology. IVES Technical Reviews, gepubliceerd op 7 september 2026.